Inleidende samenvatting

Voor u ligt de eerste monitor van 2026. In deze monitor zijn de afwijkingen en wijzigingen ten opzichte van de begroting 2026 te lezen.

We duiden de voortgang van de prestaties uit de begroting via kleurscores. De inhoudelijke kleurscore laat zien of de acties naar verwachting volledig (groen), deels (oranje) of niet (rood) gerealiseerd zullen worden in 2026. Daarnaast geeft de financiële kleurscore aan in welke mate het budget wordt besteed; binnen 75% - 100% van het budget (groen), minder dan 75% van het budget (oranje), of een verwachte overbesteding (rood). 

Hieronder is een samenvatting van de belangrijkste aandachtspunten uit deze monitor te lezen.

Vergunningverlening
Het kabinet werkt aan een pakket van maatregelen dat op termijn uitkomst moet bieden voor de stikstofproblematiek. Vooralsnog ontbreekt het echter nog aan voldoende juridisch houdbare en direct uitvoerbare oplossingen die op korte termijn ruimte creëren. Daarom ligt vergunningverlening momenteel nog stil en zijn legalisatie en subsidieverlening voor PAS-melders in de praktijk nauwelijks mogelijk. Om daar verandering in te kunnen brengen, werken we provinciaal aan zogenaamde gebiedsgerichte maatregelen. Maatregelen die gericht zijn op het structureel verminderen van stikstofdepositie en het herstellen van de natuur, zodat er weer ontwikkelruimte kan ontstaan. De Borkeld hebben wij hiervoor als één van de eerste gebieden aangewezen.

Herziening Natura 2000-beheerplannen
Wij werken in circa tien gebieden aan de herziening van het Natura 2000-beheerplan. Deze herzieningen verkeren in verschillende stadia, variërend van afronding van de ecologisch-hydrologische analyse tot het opstarten van de benodigde informatieverzameling. Het blijkt dat deze processen minder snel verlopen dan verwacht. Hiervoor zijn verschillende oorzaken te noemen. Soms is de uitwerking van de analyse ingewikkelder dan gedacht. In andere gevallen is er samenloop met andere trajecten zoals Toekomst voor ons Platteland (koploperprojecten) die meer tijd vergen. 

Bossenstrategie
De realisatie van bos op eigen grond loopt vertraging op. Wij verwachten nu in 2027 de aanplant van bos op deze eigen gronden. We hebben wel maatregelen onderzocht om boscompensatie te versnellen: aantrekkelijkere subsidies, meer bosaanleg binnen het NNN (Natuurnetwerk Nederland), inzet van eigen restgronden, strategische grondaankoop en functiewijziging via ruimtelijke ordening bij gemeenten. Behalve de verhoogde subsidie in ‘Meer Bos in Overijssel’ blijken deze maatregelen geen mogelijkheden te bieden. Met het aangenomen investeringsvoorstel bosrevitalisatie is er € 3,7 miljoen beschikbaar gesteld voor de revitalisering van bossen.

Bescherming van waardevolle bomen
Ook willen we waardevolle landschapselementen en bossen beter beschermen. Daarvoor hebben we heldere criteria opgenomen in ons beleid. Zo is voor iedereen duidelijk waar we onze afwegingen op baseren.

Faunabeheer
Door meer schadeaanvragen na het afschaffen van de faunaleges en door hogere taxatiekosten en vergoedingen als gevolg van stijgende gewasprijzen verwachten we ook in 2026 een budgetoverschrijding van circa € 0,3 miljoen bij de vergoeding van faunaschade.

Uitvoeringsprogramma Maatregelenpakket
Vanuit het Uitvoeringsprogramma Maatregelpakketten hebben we inmiddels diverse subsidieregelingen open kunnen stellen. Sommige regelingen liepen snel vol, voor andere lijkt er minder belangstelling. Dat leidt ertoe dat wij momenteel met het Rijk in overleg zijn of we de middelen die hiervoor beschikbaar zijn per regeling kunnen worden aangepast om zo alsnog tot volledige en zinvolle besteding te kunnen komen. De uitwerking van de proeftuinen en het begeleiden van 36 koplopers is ingewikkelder gebleken dan wij hadden voorzien. Dat komt ook tot uiting in de voortgang die we tot op heden hebben kunnen boeken. Enerzijds is dit te wijten aan de complexiteit van wet- en regelgeving over staatsteun en stapeling en de strakke voorwaarden van het Rijk. Anderzijds door terughoudendheid van de agrarische ondernemers om te investeren, als gevolg van o.a. de onzekerheid met vergunningen.

Regionaal Waterprogramma (RWP)
Wij besluiten in mei 2026 over het RWP 2026-2030. Daarmee komt er een nieuw beleidskader voor water, bodem en ruimtelijke adaptatie. We kiezen voor één samenhangende aanpak. Daarbij laten we water en bodem leidend zijn. We koppelen dit aan andere opgaven in het buitengebied en in de stad. Tegelijk werken we aan een uitvoeringsagenda van het Regionaal Water Programma (RWP) en een netwerkbenadering binnen de Overijsselse Wateraanpak (OWA). Beleid, uitwerking en samenwerking met partners komen zo bij elkaar. Hiervoor komen we binnenkort met een investeringsvoorstel en een plan van aanpak. Tegelijkertijd bereiden we voor 2026 een tweetal grote bijeenkomsten voor in de vorm van een Wateratelier.

We hebben de eerste stap binnen de uitvoering van de bovenregionale stresstest voor het grensoverschrijdende stroomgebied van de Vecht opgeleverd. In 2026 brengen we de gevolgen in beeld, onder meer voor vitale en kwetsbare functies. Daarna vinden de risicodialogen plaats en werken we samen toe naar mogelijke maatregelenpakketten, volgens de landelijke aanpak. 

Programma Zoetwatervoorziening Oost-Nederland
Wij voeren met partners het maatregelenprogramma Zoetwatervoorziening Oost-Nederland 2022-2027 (onderdeel van het landelijke Deltaprogramma Zoetwater) uit. Conform de motie 'De Zon schijnt door' houden we rekening met cofinanciering voor een mogelijk vervolg vanaf 2028. Rond de zomer van 2026 kan vanuit het programma ZON, op basis van het concept-werkprogramma 2028-2033, een meer gedetailleerde schatting worden gegeven van maatregelen en kosten (incl. cofinanciering) voor de derde planperiode vanaf 2028.

Drinkwater
In de brief Grip op waterkwaliteit is eind 2025 de Uitvoeringsagenda Bescherming Drinkwaterbronnen toegelicht. Om de groeiende vraag naar drinkwater te remmen is voor Overijssel een uitwerking gemaakt van de landelijke doelen voor drinkwaterbesparing. Dit betreft het aanjagen en faciliteren van besparingsinitiatieven bij bedrijven(terreinen), huishoudens en stimuleren van voorbeelden van waterzuinig bouwen. Vanwege het ontbreken van dwingend instrumentarium is besparing vooralsnog afhankelijk van vrijwillige deelname en gedrag. Om deze aanpak te versnellen, verbreden we de samenwerking komend jaar verder met partners, zoals het bedrijfsleven, gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars.

Om de drinkwaterproductie op orde te brengen en ook de groeiambities vanuit de verstedelijkingsstrategieën te kunnen faciliteren zijn aanvullende drinkwaterbronnen noodzakelijk. Vanwege de waterbeschikbaarheid en bodemopbouw zijn hiervoor de meeste kansen in West-Overijssel, zowel vanuit grond- als oppervlaktewater. Er zijn daarom nieuwe leidingen nodig om voldoende drinkwater naar Twente te transporteren. De hiervoor benodigde ruimtelijke procedures zijn in voorbereiding. In de zomer zullen we hierover besluiten.

Uitvoering energievisie
We hebben een gezamenlijke uitvoeringsagenda opgesteld bij de energievisie en de energie-ambities van beide energieregio 's. Deze gezamenlijke uitvoeringsagenda vormt de basis voor het brede statenvoorstel Energie 2026-2028 (PS26-000243).
Daarnaast hebben Provinciale Staten op 1 april 2026 een principebesluit genomen over de oprichting van het Warmtebedrijf Drenthe Overijssel, waarmee we de warmtetransitie kunnen versnellen.

Waterstof
Verder gaan we in samenwerking met een breed Twents-Duits consortium investeren in een zogenoemd T-stuk. Deze gezamenlijke investering versnelt de mogelijkheid om waterstof naar Twente te brengen. Wij dragen hieraan bij door middel van subsidieverstrekking aan onze partner Cogas, die een contract heeft afgesloten met de Duitse netbeheerder Thyssengas voor de aanleg van een aansluiting op het Duitse waterstofnetwerk.

Windenergie
De selectie van de aanvragen voor een projectbesluit voor een windpark zal medio 2026 afgerond zijn. Met de aanvragers sluiten wij vervolgens een samenwerkingsovereenkomst en anterieure overeenkomst.

Verstedelijking en woningbouw
Vanuit het Investeringsprogramma Wonen werken we met onze partners aan het realiseren van voldoende woningen voor de juiste doelgroepen op de korte termijn. De uitvoering van de woondeals ondersteunen we met de instrumenten uit ons investeringsprogramma. We zien dat er veel belangstelling is voor deze regelingen. Op basis van de extra investeringsimpuls eind 2025 hebben we onze subsidieregelingen Langer Zelfstandig Wonen en Betaalbaar wonen in kleine steden en dorpen verruimd. Deze regeling is inmiddels ruim overvraagd. Voor de garantieregeling (woonfaciliteit) geldt dat we verwachten dat inzet niet nodig zal zijn, we zullen uw staten informeren over het vervolg.

Provinciale infrastructuur
De Overijsselse infrastructuur veroudert, onze opgave voor infrastructuur is groot. Landelijk tekent zich een duidelijke trend af: de Nederlandse infrastructuur bereikt op grote schaal het einde van haar levensduur. Dat gebeurt terwijl de omstandigheden waarbinnen het beheer en onderhoud en de vervangingen plaatsvinden fundamenteel veranderden. Voor de provincie Overijssel is dat beeld niet anders. Als wettelijk verantwoordelijke voor de instandhouding van de provinciale infrastructuur is deze realiteit urgent. De omvang van het onderhoud groeit en de opgave voor vervangingen neemt de komende jaren, en zeker voor de lange termijn, fors toe.  

De afgelopen jaren hebben we hard gewerkt om deze opgave scherp in beeld te brengen: niet alleen voor de nabije toekomst, maar ook voor de lange termijn. Dat heeft een helder en eerlijk beeld opgeleverd. Een beeld dat duidelijk maakt dat een groot deel van de groeiende opgave onontkoombaar is. Tegelijkertijd zien we dat de woningbouwopgave en de toename van mobiliteit vraagt om investeringen in de bereikbaarheid. Dit vraagt dus naast instandhouding ook om gerichte uitbreiding van onze infrastructuur. Wij zien daarnaast dat de huidige geopolitieke situatie resulteert in hogere prijzen bij aanbestedingen van projecten. Wij hebben besloten de nationale richtlijn voor het inzichtelijk maken van (mogelijke) stikstofeffecten op natuur door het uitvoeren van beheer en onderhoud aan infrastructuur en gebouwen van de provincie Overijssel niet langer meer te gebruiken. Dit komt doordat de richtlijn niet langer actueel is door uitspraken van de Raad van State. Deze uitspraken vormen nu het nieuwe kader waaraan we gaan toetsen.

Versnelling toekomstbestendige werklocaties
Tot op heden lopen het aantal aanvragen op de regeling “Versnelling toekomstbestendige werklocaties” achter op de verwachtingen. De belangrijke reden daarvoor is dat ondernemers op dit moment veel onzekerheden ervaren en terughoudend zijn met investeren. We passen der halve deze regeling aan om beter te kunnen inspelen op de wensen van de ondernemers. Het ministerie van Economische Zaken heeft daarnaast middelen beschikbaar gesteld voor een pilot op bedrijventerreinen. Dat stelt ons instaat om een impuls te geven aan het toekomstbestendig maken van onze bedrijventerreinen.  Wij willen dit doen via ons instrument de HMO.

Arbeidsproductiviteit
Er gaat in mei 2026 een regeling van start voor leerkringen gericht op de verhoging van arbeidsproductiviteit. Hiermee geven we een impuls aan arbeidsproductiviteit en het versterken van samenwerking en sociale innovatie bij bedrijven. Ook in de regeling voor digitale en circulaire industrie is het onderwerp arbeidsproductiviteit meegenomen. Met deze regeling ondersteunen we mkb ondernemingen in de sector industrie om stappen te zetten op het gebied van digitalisering en circulair ondernemen via onder andere procesinnovaties.

Ons Toeristisch MKB
Momenteel werken wij aan aan een wijziging van de subsidieregeling Ons Toeristisch MKB. Het betreft het voornemen om aanvragers toe te staan een tweede aanvraag in te dienen. Deze verruiming wordt gecombineerd met het verlagen van het subsidieplafond met € 500.000, om de beschikbare middelen efficiënter in te zetten. Parallel hieraan starten wij met de ontwikkeling van een nieuwe subsidieregeling gericht op “nieuw aanbod voor nieuwe gasten".

Europese programma’s
De Europese programma's zijn in uitvoering, de meeste beschikbare budgetten zijn besteed. Dit betekent dat er minder openstellingen zijn. We zijn momenteel druk bezig met invloed uitoefenen op de inrichting van de uitvoering van het Meerjarig Financieel Kader (MFK) van de nieuwe periode 2028-2034.

Weerbaar Overijssel
In het licht van geopolitieke spanningen, klimaatverandering en langdurige crises willen wij als provincie weerbaar zijn. Daarom hebben wij een weerbaarheidsscan laten uitvoeren door TwynstraGudde. Uit deze scan komt naar voren dat wij goed voorbereid zijn op reguliere incidenten, maar dat er nog veel werk te doen is om bestand te zijn tegen ongekende en langdurige, maatschappij ontwrichtende crises. We hebben hierbij opgaven op het gebied van onze eigen crisisorganisatie en bedrijfscontinuïteit, ons assetmanagement en de vitale voorzieningen, evenals in de samenwerking met onze partners. Voor een aantal maatregelen zullen wij de komende periode uitvoering gaan geven om onze provincie weerbaarder te maken. Daarnaast onderzoeken we welke aanvullende maatregelen er nodig zijn, zeker in het licht van (toekomstige) landelijke en Europese ontwikkelingen. Om de Overijsselse weerbaarheid structureel te versterken, blijft een continue inspanning nodig. Zo zorgen we ervoor dat weerbaarheid een thema is en blijft waar wij voortdurend op blijven inzetten.

Participatie
Samen met inwoners, organisaties en partners werken we aan de toekomst van Overijssel. Dit doen we in lijn met de Overijsselse participatievisie en -werkwijze. Deze vormt een goede basis en heeft sinds de vaststelling (oktober 2024) onze aanpak in participatieprocessen versterkt. Tegelijkertijd laat de praktijk ook zien dat er nog verbetering mogelijk is. Verdere versterking van de participatiewerkwijze blijft dan ook nodig. Alleen dan zal participatie een vanzelfsprekend onderdeel van ons handelen worden én blijven.

Het Statenvoorstel is het besluitvormend stuk bij deze Monitor. Daarin staan de (financiële) voorstellen nader beschreven. Het Statenvoorstel vindt u onder de "paperclip' rechtsboven in het scherm.