5.3.4 Europese programma's

1. Wij voeren het programmamanagement uit voor het Overijsselse deel van de Europese Programma’s EFRO, Interreg en ELFPO/GLB-NSP 2014-2020 (afronding) en 2021-2027. Wij zien toe op tijdige realisatie van projecten en tijdige besteding van de Europese middelen via onze provincie. Met deze projecten wordt een bijdrage geleverd aan de ambities van Overijssel. Cofinanciering vanuit Europese fondsen draagt bij aan de zogenaamde ‘multiplier’ van de provinciale investering – elke geïnvesteerde euro levert flink meer op voor Overijssel. 
2. Wij bevorderen dat Overijssel, en in het bijzonder het MKB, de Europese (thematische) fondsen benut. Dit bereiken wij door te informeren, te stimuleren, te faciliteren en (mede) te ontwikkelen. Dit doen we onder meer via samenwerkingsverband Think East Netherlands, hét innovatieprofiel van Oost-Nederland, het participeren in Europese netwerken, directe contacten met (MKB) bedrijven en andere partners in de regio, een cofinancieringsregeling en het organiseren van leergangen Europa voor collega’s, medeoverheden en kennisinstellingen.  
3. We volgen de ontwikkelingen en publicaties rondom de nieuwe Europese begroting- en programmaperiode 2028-2034 op de voet. We informeren en adviseren de organisatie hierover waar relevant en borgen, in samenwerking met Public affairs (7.3.1), zo goed mogelijk de belangen van Overijssel binnen de toekomstige Europese fondsen en programma's. De ontwikkeling van de regionale fondsen en onderliggende strategieën wordt in 2026 opgestart. Gedurende dit traject zijn er meerdere strategische ijkmomenten voorzien om stil te staan bij de ontwikkelingen voor de programmaperiode 2028-2034. 
4. We informeren, enthousiasmeren, adviseren en faciliteren de interne organisatie om meer gebruik te maken van de beschikbare EU-fondsen. We sluiten hierbij aan op de Europa agenda en prioriteiten. Wij realiseren dit onder meer door concrete EU-prioriteiten en onderliggende plannen, EU-advies- en begeleidingstrajecten voor beleidsprogramma’s, het opzetten van een projectbureau en het organiseren van de leergang Campus Europa.  

Sinds 2021 is er ruim € 330 miljoen aan Europese subsidie toegekend aan 392 verschillende organisaties (overheden, kennisinstellingen, bedrijfsleven) in Overijssel. Dit geld ging naar 688 projecten. Samen met andere bijdragen komt de totale investering op € 491 miljoen. Dit is exclusief de steun aan landbouwers, die tot en met 2024 ruim € 299 miljoen kregen.

We hebben u eerder geïnformeerd over de Europese programma’s van 2014–2020 en 2021–2027. In mei 2021 heeft u ingestemd met de provinciale bijdrage aan deze programma’s (2021/1103304).

Actie 1: Programmamanagement Europese Programma’s 2014–2020 en 2021–2027

Interreg-programma’s

Periode 2014–2020

Overijssel deed mee aan vier Interreg-programma’s. Er zijn veel projecten uitgevoerd, zoals:

- Interreg A Nederland-Duitsland: 182 projecten, € 222 miljoen subsidie.

- Interreg NWE (North West Europe): 102 projecten, € 370 miljoen subsidie.

- Interreg NS (North Sea): 73 projecten, € 177 miljoen subsidie.

- Interreg Europe: projecten zoals Aerial Uptake en Inside Out.

Deze programma’s zijn  afgerond.

Periode 2021–2027

Het Interreg VI-A programma Nederland – Duitsland richt zich op innovatie, duurzaamheid en sociale samenhang in de grensregio. Er is € 240 miljoen EU-budget beschikbaar, met een totale investering van ongeveer € 500 miljoen. Tot nu toe zijn 120 projecten goedgekeurd. In 2026 kunnen er nog nieuwe Interreg A projectvoorstellen worden ingediend.

Overijssel doet ook mee aan Interreg Europe en Interreg B-programma’s:

- NWE: hiervoor is € 310 miljoen EU-subsidie beschikbaar voor heel Noord West Europa, tot nu toe zijn 92 projecten goedgekeurd en gestart.

- NS: hiervoor is € 171 miljoen EU-subsidie beschikbaar voor het hele Noordzee gebied, tot nu toe zijn 65 projecten goedgekeurd en gestart.

Deze programma’s stimuleren samenwerking tussen landen en richten zich op een groene en slimme toekomst. Voor beide programma’s geldt dat bijna het budget voor de hele programmaperiode al aan projecten is toegekend. Er komen daarom geen reguliere oproepen meer voor deze programma’s. Wel komen er in 2026 kleinere kapitalisatie oproepen. Bedoeld om snel op te schalen en om resultaten van bestaande projecten beter te gebruiken. Overijssel stelt cofinanciering beschikbaar voor partners vanuit Overijssel die deelnemen aan Interreg B projecten.

EFRO Oost-Nederland

Periode 2014–2020

De programma’s EFRO 2014–2020 en REACT-EU zijn helemaal afgerond. Eén Overijssels project werkt nog niet goed. Het gaat om een waterstofinstallatie op de Hessenpoort in Zwolle. De Europese Commissie heeft als einddatum februari 2027. Als de installatie dan nog steeds niet werkt, moet een deel van de subsidie worden terugbetaald.

EFRO-periode 2021–2027

Het EFRO Oost programma helpt de regionale economie te versterken via innovatie in het mkb en energietransitie. Aan het begin was er € 82 miljoen EU subsidie beschikbaar, plus bijdragen van het Rijk en de provincies Gelderland en Overijssel. Het programma heeft een totale omvang van € 126 miljoen inclusief uitvoeringskosten.

Het budget voor Overijsselse projecten is inmiddels volledig toegezegd. Er is alleen nog een zogenoemde VInnovate-openstelling waar mkb’ers en kennisinstellingen vanuit verschillende Europese regio’s samenwerken. Deze is per 1 april 2026 geopend voor Overijssel. Er lopen op dit moment geen andere openstellingen meer voor Overijsselse projecten, er is alleen nog budget voor Gelderse projecten. In 2025 waren er meerdere succesvolle openstellingen waaronder Innovatie, VInnovate- en STEP (energieprojecten).

Het EFRO-programma is voor 10% overgecommitteerd, dat wil zeggen dat er iets meer geld is toegezegd dan er eigenlijk is, omdat de ervaring is dat binnen projecten niet de volledig beschikte subsidie wordt benut. Daarnaast is er in 2025 € 15 miljoen toegewezen aan OostNL voor een financieringsinstrument voor mkb’ers in Oost-Nederland

De kosten voor de uitvoering van het programma zijn de afgelopen jaren omhooggegaan. Dit komt deels door inflatie. Daardoor zijn de personeelskosten gestegen. Ook de kosten voor het inhuren van diensten, zoals ICT, zijn hoger geworden. Daarnaast zijn er meer controles op het programma. Voor deze extra taken is meer capaciteit nodig. Daarom is de eerdere verwachting voor de komende jaren aangepast.

Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3/NSP/LEADER)

POP3 (2014–2022) is eind 2025 afgerond. Het programma heeft bijgedragen aan duurzame landbouw, leefbaarheid op het platteland, natuur en waterbeheer. Er loopt nog één bezwaar op LEADER (Leefbaar Platteland). Het huidige programma, het GLB-NSP 2023–2027 (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid – Nationaal Strategisch Plan) richt zich op kringlooplandbouw, leefbaarheid op het platteland, biodiversiteit, klimaat en milieu  óók natuur- en waterbeheer). Er zijn ondertussen 22 (deel)openstellingen geweest en projecten gestart. De stikstofproblematiek en het niet kunnen verlenen van vergunningen heeft voor meerdere openstellingen tot vertraging geleid en zorgt ervoor dat misschien niet alle projecten tot uitvoering kunnen komen. Om toch tot voldoende resultaat- en outputindicatoren te komen wordt ingezet op het toevoegen van de resultaten die behaald zijn met gelden van maatregelpakketten.

De kosten voor de uitvoering van het programma zijn de afgelopen jaren omhooggegaan. Dit komt deels door inflatie. Daarnaast zijn er meer controles op het programma. Ook wordt gebruik gemaakt van een ander systeem waardoor de bouw van een openstelling duurder is. Daarnaast differentieert het ministerie meer kosten die doorberekend worden, zoals GID-kosten, accountantskosten etc. Daarom is de eerdere verwachting voor de komende jaren aangepast. 

Actie 2: Benutten van Europese (Thematische) fondsen

We willen de Europese fondsen nog beter gebruiken. Er zijn kansen voor Overijssel om projecten te starten die passen bij Europese en provinciale doelen. Ook de komende Europese periode (2028-2034) biedt hier opnieuw mogelijkheden voor.

We werken samen met partners via Think East Netherlands, en nemen deel aan Europese netwerken zoals het Vanguard Initiative en ESRA. Ook organiseren we leergangen en netwerksessies over Europa voor (interne) collega’s en partners.

Waar mogelijk doet de provincie zelf mee aan Europese projecten. Ook cofinancieren we deelname aan projecten van partijen in Overijssel of OostNL, wanneer dit voldoende bijdraagt aan onze beleidsdoelstellingen.

Actie 3: Volgen van ontwikkelingen voor de nieuwe Europese periode 2028–2034

We volgen de plannen voor de nieuwe Europese begroting en programma’s vanaf 2028. Zo weten we op tijd wat de gevolgen en kansen zijn voor Overijssel.

We investeren in netwerken en contacten, en zorgen dat we onze belangen goed kunnen overbrengen in Brussel en Den Haag. Samen met andere provincies bereiden we ons voor op de nieuwe periode.

De Europese Commissie presenteerde in juli 2025 haar voorstellen voor het MFK 2028–2034, met een verhoogd budget van € 2 biljoen. Een belangrijk nieuw element is het Europees Fonds voor Concurrentievermogen, waaronder ook Horizon en een deel van LIFE gaan vallen. Daarnaast wordt bijna de helft van het budget samengebracht in één Nationaal en Regionaal Partnerschapsplan (NRPP), waarmee het Rijk eindverantwoordelijk wordt richting Brussel. In dit NRPP komen de fondsen samen die in de huidige periode regionaal beheerd worden zoals GLB en EFRO. De rol van de Provincies is belangrijk bij de totstandkoming van dit nationale plan en toekomstige uitvoering, maar het directe contact met de Europese Commissie vervalt deels. Overijssel is samen met andere provincies en medeoverheden partners proactief om invloed uit te oefenen op de voorstellen. Hiermee willen we ervoor zorgdragen dat Europese middelen in de toekomst wederom ingezet kunnen worden voor de provinciale opgaven.

Actie 4: Interne organisatie informeren en ondersteunen

Het Expertisecentrum Europa helpt de interne organisatie om beter gebruik te maken van Europese fondsen. Per thema wordt gekeken welke Europese mogelijkheden passen bij onze doelen (bijvoorbeeld een lobbyboodschap, EU-aanvraag of deelname EU-netwerk). 

Voorbeelden van thema’s zijn: Semicon/chiptech, landbouwbeleid, defensie, en mkb/familiebedrijven.

We bieden begeleiding bij het opzetten van projecten, aanvragen van subsidie, projectverantwoording en deelname aan netwerken. Ook organiseren we trainingen over Europa. We helpen de interne organisatie bij de verantwoording van de Europese projecten waar we als provincie zelf aan meedoen.

Noot: deze tekst is vereenvoudigd en ingekort met behulp van AI.

Europese Programma’s 2021-2027

Voor de Europese Programma’s 2021-2027 is een bedrag van € 59 miljoen (cofinanciering) gereserveerd, daarbij is ook een meerjarige indicatieve verdeling gegeven over de verschillende onderdelen (EFRO, INTERREG, POP/NSP, Thematische fondsen en Water). In het Statenvoorstel (PS/2021/1I1033) is de € 59 miljoen cofinanciering vastgelegd en is ook aangegeven dat er jaarlijks ruimte is om de indicatieve toedeling (budgettair neutraal) over programma’s en jaarschijven te herverdelen, omdat op voorhand niet precies te voorzien is hoe e.e.a. zich gedurende de programmaperiode ontwikkelt. Om de € 59 miljoen cofinanciering maximaal in te zetten binnen de Europese programma’s stellen wij een begrotingswijziging van de begroting 2026 en de meerjarenraming voor. Er wordt geen geld gevraagd, per saldo is het voorstel budgettair neutraal.

De uitvoering van de Europese programma’s 2021–2027 bevindt zich in een gevorderde fase. In deze monitor verwerken wij de effecten van eerdere besluitvorming en de nieuwe inzichten die zich in het afgelopen jaar hebben voorgedaan.

Voor het watergerelateerde onderdeel van het GLB-NSP is € 3,5 miljoen aan garantstellingen verstrekt. Dit bedrag blijft beschikbaar tot er duidelijkheid is over de risico’s (uiterlijk 2027) en is daarom afgeraamd van de jaarschijven. Daarnaast zijn de ramingen voor uitvoeringskosten bijgesteld vanwege inflatie en een toename van controles; deze ontwikkelingen liggen buiten de invloedssfeer van de provincie. Tot slot is € 2,44 miljoen beschikbaar voor cofinanciering en thematische subsidies, waarvan de inzet afhankelijk is van het aantal en de omvang van toegekende aanvragen. Hiermee wordt ruimte aangehouden voor deelname aan mogelijke nabrander-projecten.

Per saldo vloeien meer middelen terug naar de reserve dan in eerdere ramingen was voorzien. Dit is een bewuste keuze op basis van het voorzichtigheidsprincipe. De onzekerheden vanuit de Europese Unie, onder meer rond de precieze uitvoeringstermijnen van programma's en de toekenning van subsidies, maken het op dit moment niet onderbouwd mogelijk om deze middelen al aan specifieke jaarschijven toe te rekenen. Wij verwachten dat de gereserveerde cofinancieringsmiddelen gedurende de resterende programmaperiode volledig ingezet zullen moeten worden, maar het is op dit moment nog niet mogelijk om aan te geven in welk jaar dat precies zal zijn. Zodra daar meer duidelijkheid over ontstaat, zullen wij de middelen alsnog ramen in de begroting.

Het bovenstaande vindt u terug in de onderstaande besluitvorming.

Wij stellen u voor om de begroting 2026 en volgende jaren op de volgende wijze aan te passen:

U verhoogt de lasten in 2026 met een bedrag van € 802.000

U verlaagt de lasten in 2027 met een bedrag van € 3.279.000

U verlaagt de lasten in 2028 met een bedrag van € 2.982.000

U verlaagt de lasten in 2029 met een bedrag van € 652.000

U verhoogt de lasten in 2030 met € 617.000

• PS25-001295  Overijssel en Europa 2025

• PS25-000521 Duiding Europese ontwikkelingen

• Statenvoorstel Provinciale cofinanciering Europese programma's 2021-2027 Provincie Overijssel (2021/1103304)
• Statenvoorstel Integrale Public Affairs Agenda en Europa/Duitsland Agenda Provincie Overijssel (2021/1101554)
• Oorspronkelijk besluit cofinanciering Europese programma's 2014 -2020 (PS/2016/7)

• PS begrotingswijziging