Onze economie

Het is internationaal onrustig. Spanningen, conflicten en de veranderde rol van de Verenigde Staten raken internationale markten, grondstoffenstromen en bovenal onze veiligheid. We zien dat direct terug in onze economie: ondernemers kampen met verstoorde toeleveringsketens en afzetmarkten, de prijzen voor brandstof lopen op en er is onzekerheid over communicatie, logistiek en (cyber)security. Juist in deze tijden willen we er alles aan doen om Overijssel veilig en welvarend te houden. Dat betekent: economische kansen pakken, door de Oost-Nederlandse defensie- en maakindustrie door te ontwikkelen en onverminderd in te zetten op chiptech en fotonica. Dat betekent ook: de economie weerbaarder maken, bijdragen aan ruimte voor defensie en militaire mobiliteit. Tenslotte moeten we strategisch autonomer worden, op defensie, technologie, maar ook energie moet betrouwbaarder en duurzamer. Zo krijgt bijvoorbeeld waterstof in de Overijsselse industrie de komende jaren een grotere rol. In de speerpunten hieronder lichten we toe welke inzet dit alles van ons als provincie vraagt.

Aanleiding
De veranderingen in veiligheid en defensie vragen blijvende inzet van de provincie Overijssel. Defensie investeert in de groei van de defensie- en veiligheidsindustrie, in materieel en zoekt ruimte voor huisvesting en om te oefenen. De krijgsmacht zal dan ook steeds zichtbaarder worden, ook in Overijssel. In 2025 heeft Defensie laagvlieggebieden en helikopterlandingsplaatsen aangewezen. Het munitiedepot in Staphorst wordt uitgebreid en er vliegen straks militaire drones van en naar Twente Airport. Daarnaast krijgen we te maken met de Wet op de defensiegereedheid (Wodg) en de Europese omnibus voor defensiegereedheid, die bestaande procedures gaan vereenvoudigen en verkorten. Al deze veranderingen hebben impact op onze economie, ruimte en leefomgeving. Defensie heeft de provincies gevraagd om aanspreekpunt te zijn in de contacten met de gemeenten en andere belanghebbenden. Met het programma Nationale Veiligheid en Defensie spelen we hierop in en leveren we een bijdrage aan een sterke en weerbare economie, ruimte voor defensie en militaire mobiliteit.

Omschrijving
Met het programma Nationale Veiligheid en Defensie willen we een bijdrage leveren aan de nationale veiligheid en defensie. We benutten de potentie van de Oost-Nederlandse defensie- en veiligheidsindustrie om een bijdrage te leveren aan de strategische autonomie van Nederland en Europa én om onze eigen regionale economie verder te versterken. Zo willen we ons marktaandeel in de nationale Defensie & Veiligheidsindustrie (na Zuid-Holland het grootste) versterken en behouden. Dat vergt dat de Overijsselse economie veerkrachtig en productiezeker is. Daarom werken we aan een weerbare economie, arbeids- en onderwijsmarkt. Ook dragen we bij aan ruimte voor defensie en militaire mobiliteit en bereiden we ons voor op de gevolgen van nieuwe wetgeving. Zo combineren we de noodzaak van defensie-uitbreidingen met verstandig economisch beleid.

Dat doen we in de praktijk door samen met Oost NL in te zetten op duurzame samenwerking tussen defensie en ons bedrijfsleven op drie gebieden: technologie & innovatie, productie en service. Want dit spectrum is met ruim 200 bedrijven die aan defensie leveren en bijna 6.000 arbeidsplaatsen aanwezig in Overijssel en Gelderland. Die arbeidsmarkt krijgt, net als het onderwijs, te maken met de groei van de krijgsmacht. We brengen die gevolgen in beeld en dragen bij aan het reservistenbeleid van Defensie. Bedrijven hebben behoefte om, vanwege de toenemende onzekerheden, hun weerbaarheid te vergroten. Om dat te doen, brengen wij Defensie, branches en (MKB)bedrijven samen.

We beoordelen de impact van defensieactiviteiten op economie, ruimte, leefomgeving (natuur, milieu, gezondheid). Dat doen we op grond van onze taken en bevoegdheden. Van daaruit leveren wij in redelijkheid een bijdrage aan ruimte voor defensie. Dat geldt ook voor mobiliteit en logistiek: we werken aan doorgang van militaire mobiliteit over bruggen, spoor, wegen, havens en de luchthaven Twente. Dit is immers onmisbaar voor onze nationale veiligheid, defensie en economie.

Wat is ervoor nodig?
Hiervoor vragen wij aanvullend op de resterende beschikbare middelen van €500.000 (voor 2026) en € 600.000 (voor 2027) een structureel budget voor personeelskosten ter hoogte van € 400.000 en een incidentele programmabijdrage ter hoogte van jaarlijks € 2 miljoen voor de jaren 2026 en 2027 (totaal incidenteel € 4 miljoen). 

De middelen voor de jaren 2028 en verder vormen onderdeel van de onderhandelingen in het kader van het nieuwe coalitieakkoord.

Aanleiding
De internationale spanningen en conflicten raken de open economie van Nederland extra hard. Export, innovatie en economische groei zijn direct het kind van de rekening. Daarom is het belangrijk dat Nederland in Europa minder afhankelijk wordt van andere landen. Dit stellen ook Draghi (voor de EU) en Wennink (voor Nederland) in hun recente adviezen.

De maakindustrie wordt momenteel sterk beïnvloed door internationale onrust. In Overijssel is het aandeel werkenden in de maakindustrie en de daaraan verbonden dienstverlening hoger dan het landelijke gemiddelde. Voor onze werkgelegenheid en economische structuur is het essentieel dat bedrijven toekomstbestendig en concurrerend blijven. Ons economisch beleid is hier dan ook op gericht: wij stimuleren beroepsgerichte scholing, vakmanschap en het behoud en aantrekken van talent, juist in een krappe arbeidsmarkt. Daarnaast bevorderen wij collectieve handelsmissies en versterken we industriële productiviteit, innovatie en de circulaire economie, onder meer door het inzetten van Europese en nationale middelen.

Dit alles kan niet zonder een goed vestigingsklimaat, waarin bedrijven aan ruimte, energie en water kunnen komen en bediend worden met goede ondernemersdienstverlening voor het brede mkb. Daar werken we aan, samen met de andere overheden, ondernemers, economic boards en onderwijsinstellingen in de drie regio’s.

Omschrijving
Naast het onderhouden van de huidige regionale economie, krijgen de komende jaren enkele ontwikkelingen extra aandacht. Nationale veiligheid en strategische autonomie bieden kansen voor Overijssel, maar stellen ook hogere eisen aan het vestigingsklimaat.

Investeringen in micro-elektronica en fotonica versterken de regionale economie en vergroten onze strategische autonomie, met nadruk op de realisatie van de chipfabriek New Origin. Tegelijkertijd werken we aan de herbestemming van het Apollo-Vredesteinterrein, waarbij we de hoge milieucategorie, watergebondenheid en grote energieaansluiting behouden voor (hightech) maakindustrie.

De verduurzaming van energie-intensieve industrie en logistiek vraagt overgang naar duurzame energiebronnen. Waterstof speelt hierin een centrale rol, met verbindingen naar het landelijke netwerk, inclusief Duitsland, als prioriteit voor de komende vier jaar.

Vanaf 2028 betreden innovatieprogramma’s van het Nationaal Groeifonds een nieuwe fase. Bedrijven hebben dan meer behoefte aan risicokapitaal en Europese innovatiefondsen. Provinciale cofinanciering en actieve betrokkenheid blijven nodig om mkb-innovatie en toegang tot groeimarkten te stimuleren. Strategische technologieën zoals chip- en AI-technologie zijn cruciaal voor medische technologie, telecommunicatie, mobiliteit en nationale veiligheid. Overijssel werkt hierin samen met Noord-Brabant en Gelderland.

We onderzoeken een Perspectieffonds Overijssel voor grote, revolverende investeringen (5–50+ miljoen) in sectoren zoals fotonica, chipindustrie, defensie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Dit fonds versterkt onze positie om private, nationale en Europese cofinanciering aan te trekken en voorkomt dat investeringskansen naar andere regio’s verschuiven.

Naar aanleiding van de motie ‘Samenwerken aan circulaire economie van de hightech’ hebben we onderzocht hoe circulariteit kan helpen om belangrijke grondstoffen beschikbaar te houden voor de Overijsselse hightech maakindustrie. Op het gebied van circulariteit ondersteunen we de hightech-maakindustrie door samenwerking in nationale, Europese en grensoverschrijdende programma’s, zoals EVEN CLOSER. Dit omvat terugwinning van strategische materialen. Daarnaast onderzoeken we met Gelderland en Oost NL welke knelpunten en behoeften er zijn bij bedrijven. We sluiten zoveel mogelijk aan bij bestaande initiatieven, zoals de Brabantse Innovatiecoalitie Circular Semicon. Landelijk zijn we aangesloten bij de samenwerking Rijk-Regio voor het opstellen van ‘routekaarten’ voor levensduurverlenging, hergebruik en slim ontwerp van productketens.

Wat is ervoor nodig?
Als systeemverantwoordelijke voor de regionale economie blijft de provincie richting geven: goede ruimtelijke voorwaarden creëren en nationale en Europese investeringen aantrekken. Dit versterkt innovatie in mkb-maakindustrie, strategische autonomie, veiligheid en productiviteit van arbeid en materialen, met een multiplier-effect voor de regio. Belangrijk zijn de betrokkenheid bij de herbestemming van het Apollo-Vredesteinterrein en verdere uitrol van het waterstofnetwerk. We brengen de komende periode in beeld wat dit vraagt van de provincie.

Bij de Perspectiefnota vorig jaar is € 30 miljoen gereserveerd voor aanvullende inzet op de provinciale fondsen en met het oog op de ontwikkeling van het Perspectieffonds Overijssel. Het voorstel is om hiervoor aanvullend € 20 miljoen te reserveren binnen de Algemene reserve KvO.

De provinciale investeringsfondsen spelen een belangrijke rol bij het financieren van innovatieve bedrijven en projecten. Door de versnelling nadert het Innovatiefonds het einde van het beschikbare provinciale kapitaal, terwijl investeringen langer uitstaan dan oorspronkelijk voorzien. Voor de borging van de continuïteit is naar verwachting een tijdelijke aanvullende impuls van € 7,5 miljoen benodigd. Op de eventuele inzet van deze middelen komen we terug in de reguliere P&C cyclus.

Het Perspectieffonds Overijssel is bedoeld om investeringskapitaal te combineren met ontwikkelkracht voor complexe gebieds- en transitieopgaven op het gebied van economie, energie en leefomgeving. In deze Perspectiefnota reserveren we een bedrag van € 42,5 miljoen voor een eerste tranche, vooruitlopend op het definitieve oprichtingsbesluit door uw Staten. Met deze eerste tranche bouwen we een stevige investeringspijplijn op. Dit versterkt ook onze positie om private, nationale en Europese cofinanciering aan te trekken. Voor de inzet van deze middelen volgt een separaat Statenvoorstel.