Financiering

Paragraaf Financiering: hoe we omgaan met geld
Deze paragraaf gaat over hoe de provincie Overijssel haar geld beheert. Dit noemen we “Treasury”. Het gaat om het zorgen dat we altijd genoeg geld hebben om onze rekeningen te betalen, het goed regelen van geldstromen en het beheersen van financiële risico’s daarbij.

Voldoende geld op tijd
Om te zorgen dat we altijd genoeg geld hebben om tijdig onze rekeningen te kunnen betalen, maken we een meerjarenplanning van onze inkomsten en uitgaven, de liquiditeitsprognose.

Beheer van tijdelijk extra geld
We hebben tijdelijk meer geld dan we direct nodig hebben. Dit geld komt vooral uit de verkoop van onze aandelen Essent in 2009. Volgens de wet moeten we (tijdelijk) extra geld bij het Rijk onderbrengen. Dit heet schatkistbankieren.
Een ander deel van ons geld zit in veilige obligaties (leningen). Tenslotte lenen we ook geld uit aan gemeenten. Dit zijn de toegestane uitzonderingen op het schatkistbankieren. De risico's voor de provincie zijn zeer laag.

Geld voor maatschappelijke doelen
Vaak gebruiken we geld voor projecten die belangrijk zijn voor de samenleving. We verstrekken subsidies of stoppen het bijvoorbeeld in fondsen (bijvoorbeeld ons Energiefonds) of geven leningen voor provinciale doelen. We letten dan vooral op het maatschappelijk rendement: wat levert het op voor de samenleving? Het financiële rendement is dan minder belangrijk.

Wet- en regelgeving
De belangrijkste wetten en regels die gelden voor Treasury zijn:
•    De Provinciewet
•    De Wet financiering decentrale overheden
•    Regelingen van het ministerie, zoals de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden en de Regeling Schatkistbankieren
•    Het Besluit Begroting en Verantwoording.

Binnen de provincie gelden ook eigen treasuryregels. Die staan in de Financiële Verordening en het Treasurystatuut. Daarin staat:
•    Hoe we geld aantrekken en uitzetten
•    Hoe we risico’s beperken, zoals rente- en kredietrisico
•    Hoe we het rendement op ons geld verbeteren.

Waarde
Onze liquiditeitspositie bedroeg op 31 december 2025 € 1,119 miljard. Op 1 januari 2025 was dit € 1,085 miljard. Deze direct beschikbare middelen waren gestald bij het Rijk op de schatkistrekening. Dit zijn we als decentrale overheid verplicht. We ontvangen rente over het saldo bij de schatkist. 

De € 1,1 miljard is niet vrij besteedbaar. In de toekomst staan hier incidentele uitgaven tegenover. Het gaat dan met name om ontvangen specifieke uitkeringen van het Rijk die we in de komende jaren gaan uitgeven (€ 0,4 miljard), toekomstige investeringen voor infrastructuur zoals wegen, bruggen en kanalen (€ 0,2 miljard) en budgetten die gereserveerd zijn in reserves en voorzieningen en die tot uitgaven leiden (€ 0,5 miljard). Dit geldt bijvoorbeeld voor de Reserve  uitvoering Kwaliteit van Overijssel en de Uitvoeringsreserve Natuurnetwerk Nederland.

Ontvangsten
Onze grootste ontvangsten in 2025 zijn de uitkering uit het Provinciefonds (€ 334 miljoen), de specifieke en doeluitkeringen van het Rijk (€ 151 miljoen) en de opcenten  motorrijtuigenbelasting  (€ 129 miljoen). 

Uitgaven
Naast de reguliere uitgaven voor subsidies (€ 119 miljoen) en salarissen (€ 102 miljoen), zijn er ook in 2025 substantiële incidentele uitgaven geweest vanuit de reserves (€ 123 miljoen), met name de Uitvoeringsreserve Kwaliteit van Overijssel (€ 72 miljoen) en  de reserve Natuurnetwerk Nederland (€ 28 miljoen). Vanuit de specifieke uitkeringen van het Rijk is € 108 miljoen uitgegeven in 2025. 

Analyse liquiditeitsprognose
Onze liquiditeitsprognose gaf voor 31 december 2025 een geprognosticeerd saldo liquide middelen van € 972 miljoen. De werkelijke stand was € 1.119 miljoen. De belangrijke verklaringen (groter dan € 10 miljoen) voor dit verschil van € 147 miljoen zijn:

• Er is per saldo € 54 miljoen meer ontvangen en minder uitgegeven vanuit de specifieke uitkeringen van het Rijk dan vooraf ingeschat;
• De inkomsten uit het provinciefonds waren € 38 miljoen hoger dan ingeschat;
• Er is € 26 miljoen minder grond aangekocht dan vooraf ingeschat;
• Er is € 23 miljoen minder geïnvesteerd in provinciale infrastructuur dan ingeschat (zie paragraaf Investeringen voor een totaalbeeld van de investeringen);
• De uitgaven vanuit de Reserve uitvoering Kwaliteit van Overijssel waren € 15 miljoen lager dan vooraf ingeschat;
• Daartegenover is € 33 miljoen meer uitgezet aan gemeenteleningen. Dit is vooraf niet goed in te schatten.

Uit bovenstaande opsomming blijkt dat het verschil tussen de prognose en werkelijkheid voor een groot deel verklaard wordt door incidentele posten die veelal vooraf niet goed in te schatten zijn.

Waarde
Op 31 december 2025 bedraagt de nominale waarde van onze obligatieportefeuille € 28,4 miljoen. Dit is als volgt opgebouwd: ABN-AMRO € 16,8 miljoen, Nederlandse Investeringsbank € 8,6 miljoen, Europese Investeringsbank € 3,0 miljoen.  In 2025 bedroeg de reguliere aflossing op de portefeuille € 14,8 miljoen (obligaties Finland). De vrijkomende middelen uit de obligatieportefeuille mogen we niet meer herbeleggen vanwege het verplichte schatkistbankieren. Onze portefeuille loopt op termijn dan ook terug naar nihil.

Risicobeheersing
We hebben onze obligatieportefeuille ondergebracht bij de bewaarbank Caceis. ASR-Vermogensbeheer beheert onze obligatieportefeuille en is onze intermediair naar de Caceisbank. Onze portefeuille is sterk risicomijdend: alle obligaties hebben een AAA rating. AAA is de hoogste kredietrating met de minste risico's. Daarnaast zijn alle obligaties in de beheerportefeuille in euro’s zodat er geen valutakoersrisico is.

Kapitaalverstrekkingen en leningen
Naast het geld bij de schatkist en het geld in de obligatieportefeuille, hebben we ook omvangrijke bedragen uitgezet bij fondsen, nutsbedrijven en andere partijen. Het gaat dan om kapitaalverstrekkingen (aandelenkapitaal en agio) en leningen vanuit de publieke taak van de provincie. Een totaaloverzicht van deze verstrekte middelen staat in het financieel bijlagenboek (bijlage bij deze jaarrekening), bij het overzicht Financiële vaste activa.

Samenvattend, naar de stand per 31-12-2025: 
- aan kapitaalverstrekkingen is € 198 miljoen uitgezet. Het betreft vooral onze fondsen Herstructureringsmaatschappij Overijssel (€ 56 miljoen) en Innovatiefonds Overijssel (€ 28 miljoen) en de nutsbedrijven Enexis (€ 46 miljoen) en Vitens (€ 35 miljoen).
- aan leningen is € 522 miljoen uitgezet. Grote posten hierbij zijn de leningen aan Energiefonds Overijssel (€ 262 miljoen), Enexis (€ 102 miljoen) en zeven verstrekte gemeenteleningen (€ 98 miljoen). De lening aan Enexis is een converteerbare lening. Dat wil zeggen dat Enexis deze lening, onder voorwaarden, mag omzetten in aandelenkapitaal.

In de paragraaf Verbonden Partijen bij deze jaarrekening staat meer informatie over de organisaties waarin wij deelnemen.

Deposito bij de schatkist
Zoals eerder genoemd, is de provincie verplicht om tijdelijk overtollig geld onder te brengen bij de Schatkist van het Rijk. Binnen dit Schatkistbankieren is het mogelijk om het geld op een deposito te zetten voor een bepaalde tijd. Een deposito is een spaarrekening waarop spaargeld voor een afgesproken periode vaststaat. Of we hiervan gebruik maken, hangt af van de rente die we ontvangen op een deposito. In 2025 heeft de provincie hier geen gebruik van gemaakt omdat de rente op leningen aan decentrale overheden hoger was dan op deposito's.

Verstrekte leningen aan gemeenten
De enige manier om tijdelijk overtollig geld buiten de schatkist uit te zetten, is het verstrekken van leningen aan decentrale overheden, vooral gemeenten. Het gaat dan om gemeenten die niet vallen onder het toezicht van de provincie. Dat zijn dus alle gemeenten buiten de provinciegrens van Overijssel. Bij het verstrekken van deze leningen aan gemeenten vergelijken we de rente die we op deze leningen kunnen ontvangen met de rente die we ontvangen op de schatkistrekening.
In 2025 heeft de provincie Overijssel in totaal € 98 miljoen aan leningen uitgezet bij zeven gemeenten. Uitlenen aan gemeenten leverde in 2025 een hoger rendement op dan wanneer we de € 98 miljoen op de schatkist hadden laten staan. Daarnaast levert het verstrekken van gemeenteleningen structurele rentebaten op; de rente staat vast gedurende de looptijd van de leningen. We zijn daarmee minder kwetsbaar voor renteschommelingen op onze schatkistrekening. 

Wet FIDO: voorzichtig omgaan met publiek geld
De Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) regelt hoe provincies, gemeenten en andere overheden veilig met geld omgaan. Deze wet zegt dat overheden voorzichtig om moeten gaan met hun (publieke) geld. 

Belangrijk zijn de regels om renterisico’s te beperken. Dat zijn risico’s die ontstaan als de provincie te veel zou lenen. De wet noemt hiervoor twee belangrijke regels:

• Kasgeldlimiet – deze regel beperkt het risico bij leningen korter dan 1 jaar.
• Renterisiconorm – deze regel beperkt het risico bij leningen langer dan 1 jaar.

Voor de Provincie Overijssel gelden deze regels op dit moment niet. De provincie leent namelijk geen geld en betaalt dus ook geen rente. Er is dus ook geen renterisico. Ook het toerekenen van rentelasten aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden speelt dus niet bij de provincie Overijssel. Vandaar dat we er hier niet dieper op ingaan. 

Ook heeft de provincie geen derivaten. Dat zijn ingewikkelde financiële producten die extra risico kunnen geven.

In de onderstaande tabel staan, per rentebron, de renteopbrengsten over 2025. De provincie Overijssel heeft geen leningen aangetrokken en betaalt dus geen rente.

Wet Hof: Europese regels voor de begroting
De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet Hof) zorgt ervoor dat Nederland zich houdt aan de Europese afspraken over de Europese begrotingsdoelen. Deze wet vertaalt de Europese regels naar de Nederlandse situatie.

Ook provincies en gemeenten tellen mee in het totaal van de Nederlandse overheidsfinanciën. Hun inkomsten en uitgaven hebben invloed op het EMU-saldo van Nederland. Het EMU-saldo is het verschil tussen wat de overheid ontvangt en uitgeeft in een jaar.

Elke provincie heeft een eigen EMU-referentiewaarde (EMU saldo). De berekening voor de provincie Overijssel staat in het financiële bijlagenboek bij deze jaarrekening.