6.1.1. Materieel, immaterieel erfgoed en erfgoed in transitie
- Gert Harm ten Bolscher
- Wij bewaren en beheren onze archeologische vondsten in het provinciale depot voor bodemvondsten en presenteren de verhalen achter deze vondsten via een publieksprogramma 'De Vondst van Overijssel'.
- Wij maken afspraken met de Monumentenwacht Overijssel-Flevoland over de inspecties van deze monumenten voor de instandhouding van de Overijsselse monumenten, wij voeren wij het Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel uit voor het ondersteunen van de Overijsselse gemeenten bij de uitvoering van hun wettelijke taken op het gebied van monumentenzorg en wij spreken met de Stichting RIBO (Restauratie & Innovatie in de bouw in Overijssel) af dat ten minste 20 leerlingen worden begeleid naar een leerling-werkplek in de restauratiebouw.
- Wij maken met de regeling 'Restauratie Rijksmonumenten' ten minste 10 restauratieprojecten (geen woonhuizen) mogelijk, met de subsidieregeling ‘Verhaal van Overijssel' ten minste 20 projecten die het cultuurhistorische verhaal van onze provincie vertellen en met onze storting in het Fonds Kleine Culturele Initiatieven Overijssel (KCIPO) van het Cultuurfonds Overijssel (zie ook 6.3.1.) ten minste 65 kleinere erfgoedprojecten.
- Wij voeren acties uit gericht op het delen van kennis, het verbinden van mensen en organisaties en het bieden van inspiratie op het gebied van monumenten, zoals religieuze gebouwen. Dit doen we onder andere met het Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel.
- Wij continueren onze inzet op religieus erfgoed onder andere door te blijven investeren in kennis door middel van de leerlijn Behoud het kerkgebouw in Overijssel. Daarnaast stellen wij middelen beschikbaar aan Overijsselse initiatiefnemers voor haalbaarheidsstudies op plannen om kerkgebouwen toekomstbestendig te maken.
- Wij maken afspraken met de Overijsselacademie over een actueel programma rond het Nedersaksisch, het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland over het ondersteunen van Overijsselse erfgoedgemeenschappen en met het Erfgoedplatform over de ondersteuning van kleine erfgoedorganisaties, zoals musea.
- Wij werken samen programma’s, zoals Leefbaar Platteland, Sociale Kwaliteit, PPLG (Provinciaal Programma Landelijke Gebied), Natuur voor Elkaar, aan de opgaven van Overijssel en brengen in deze processen erfgoed in als integraal onderdeel van deze opgaven in de leefomgeving.
- We stimuleren en dragen uit om erfgoed vertrekpunt te laten zijn, met als doel: erfgoedinclusief ontwikkelen. Niet om alles in stand te houden, maar juist om gebiedseigen te ontwikkelen. En dat gaat hier niet over alle opgaven in de hele provincie, in dit geval gaat het over de projecten waarbij Landschap Overijssel bij betrokken is of zelf eigenaar is
- Onze afspraken over het bewaren en beheren van onze vondsten zijn uitgevoerd. Er zijn circa 100 archeologische projecten gedeponeerd, bestaande uit vondsten en/of documentatie. Het hele jaar door zijn de data in de database aangepast en verbeterd. Er zijn 16 nieuwe bruiklenen aangegaan. Zes studenten van Saxion Hogeschool hebben stage gelopen in het depot. Onze afspraken over het publieksprogramma zijn gerealiseerd. Er zijn 10 schoolklassen (van basis- en middelbare school) op bezoek geweest bij het Archeologisch Depot en er is een archeologiemiddag georganiseerd bij Natura Docet/Wonderryck Twente. Er zijn vier archeologische nieuwsbrieven verstuurd.
- Monumentenwacht Overijssel voerde 665 inspecties uit. Het aantal abonnementen bleef ongeveer stabiel, van 1203 in 2024 naar 1210 in 2025. Onze afspraken met het Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel over de ondersteuning van de Overijsselse gemeenten bij de uitvoering van hun wettelijke taken op het gebied van monumentenzorg zijn uitgevoerd. In 2025 startte Stichting RIBO met 18 eerstejaars studenten in de restauratie-houtbouw. Er zijn 10 tweedejaars studenten gestart en 16 derdejaars studenten. In totaal kregen 27 studenten een leer-werkplek in de restauratie. Ook hebben 10 studenten hun diploma ontvangen.
- Wij hebben met de regeling ‘Restauratie rijksmonumenten’ 14 projecten mogelijk gemaakt, waaronder vijf molens, twee kerken en een gemaal. Met de regeling Verhaal van Overijssel maakten wij 40 projecten mogelijk. Wederom zeer diverse projecten, zoals de (her-)opening van het vernieuwde Tapijtmuseum Genemuiden door HM Koningin Maxima op 11 september. Met onze storting in het Fonds Kleine Culturele initiatieven hebben wij in totaal 90 kleinschalige erfgoed en culturele projecten mogelijk gemaakt, waaronder het 'Nieuw Talent Orkest Deventer', de tentoonstelling ‘Deventer Relieken’, een educatieproject van steenfabriek De Werklust en een publicatie van stadsdichter Zwolle (zie ook 6.3.1.).
- Het Provinciehuis is in 2025 aangewezen als gemeentelijk monument en heeft daarom deelgenomen aan de Open Monumentendag, die 1700 bezoekers verbond rondom het monument, de geschiedenis en het werk van de Provincie Overijssel. We hebben het Torenpad verder onder de aandacht gebracht om daarmee inwoners en toeristen te verbinden aan religieus erfgoed en om kerkeigenaren te stimuleren tot samenwerking. Bij het Kerkenspreekuur konden eigenaren en initiatiefnemers terecht met al hun vragen over de toekomst van kerkgebouwen. Met vier thematische bestuurlijke overleggen zijn wethouders bijgepraat en geïnspireerd over erfgoedontwikkelingen en is onderlinge uitwisseling tussen gemeenten gestimuleerd.
-
De derde editie van de leerlijn Behoud het Kerkgebouw Overijssel is in 2025 afgerond. Hier hebben vertegenwoordigers van 15 kerkdorpen kennis en handvatten opgedaan voor het toekomstbestendig maken van hun kerkgebouw. In november is een Terugkomdag georganiseerd voor deelnemers van de afgelopen drie edities van de leerlijn. Deze dag stond in het teken van elkaar inspireren en ophalen wat er nodig is voor de toekomst. Er namen 30 kerkdorpen deel aan deze dag. In afstemming met het programma Leefbaar Platteland hebben we via de subsidieregeling ‘Planvorming, uitwerking en analyses leefbaar platteland’ verschillende erfgoedprojecten mogelijk gemaakt, waaronder drie religieus erfgoed projecten.
-
De Overijsselacademie verzorgde onder andere een uitgebreid publieksprogramma rondom het thema Watersnoodramp 2025 en startte met het Nedersaksencafé. Samen met het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland organiseerde het Erfgoedplatform een breed palet aan webinars en cursussen voor de Overijsselse erfgoedgemeenschappen, met de Overijsselse Immaterieel Erfgoeddag van 15 november als concreet voorbeeld.
-
Samen met de provincie Gelderland hebben we een gebiedsbiografie laten opstellen waarin zogenaamde ontwikkelprincipes zijn opgenomen. Hiermee kan het verstedelijkingsproces in de regio Stedendriehoek gebiedseigen vorm worden gegeven. Een ander voorbeeld is onze financiële bijdrage aan het Erfgoed Deal project Almeleau, een erfgoedinclusieve stedelijke herontwikkeling met erfgoed en culturele diversiteit als essentiële dragers van de ruimtelijke ontwikkelingen. We hebben actief bijgedragen aan het proces van de nieuwe Omgevingsvisie Overijssel. Specifieke aandacht is gegaan naar de bescherming van twee archeologische categorieën in de Omgevingsverordening, namelijk de karrensporen en raatakkercomplexen. Wij hebben u over dit proces per brief en tijdens een informatiesessie op 19 november geïnformeerd.
-
Wij hebben afspraken gemaakt met Landschap Overijssel over hoe erfgoed toegepast kan worden als verbindende factor in een veranderende omgeving. Een voorbeeld hiervan is de cursus ‘Het ontstaan van het Overijsselse landschap’, daaraan is onder andere deelgenomen door de ontwerpers van alle Overijsselse gemeenten. Ook is in dit jaar een nieuwe vierjarige samenwerking tussen de erfgoedpartners gestart. De aftrap van deze samenwerking vond plaats tijdens de eerste Overijsselse Erfgoedmiddag op 16 oktober in de oude Joodse synagoge in Raalte. De betrokken organisaties (RIBO, Overijssel Academie, KIEN, OPG, Het Oversticht, Monumentenwacht en Collectie Overijssel) werken de komende drie jaar in verschillende samenstelling aan diverse projecten met als doel om erfgoedinclusief te ontwikkelen.
De totale begrote lasten zijn € 8,9 miljoen. Hiervan resteert € 0,8 miljoen.
Hier zijn de volgende oorzaken voor (MGA staat voor Motie Gezamenlijke Ambities):
Subsidieverlening en resultaatbestemming monumenten: realisatie in 2026
- Restauraties grote monumenten, onderbesteding van € 0,5 miljoen. Dit bedrag is verleend als subsidie voor de restauratie van de Boven- of Sint Nicolaaskerk. De uitvoering van werkzaamheden vindt echter plaats in 2026 omdat de beschikking in het najaar is verleend.
- De MGA Regeling Rijksmonumenten, onderbesteding van € 0,3 miljoen. Ook dit bedrag is bestemd voor de subsidieverlening van de Bovenkerk.
Wij stellen u voor om een bedrag van € 0,8 miljoen middels resultaatbestemming toe te voegen aan de jaarschijf 2026 van prestatie 6.1.1 van de begroting 2026.
MGA Musea naar 2026
De uitvoering van de MGA Musea is nog niet afgerond omdat we afhankelijk zijn van de samenwerking met onze partners, de musea. Wij stellen u voor om een bedrag van € 75.000 middels resultaatbestemming toe te voegen aan de jaarschijf 2026 van prestatie 6.1.1 van de begroting 2026.
MGA Nedersaksisch volledig uitgevoerd in 2025
De MGA Nedersaksisch is voor de jaren 2025 tot en met 2027 uitgevoerd in 2025; daarom is een tekort zichtbaar van € 0,1 miljoen. In 2025 is namelijk ook de subsidie voor de jaren 2026 en 2027 verstrekt. Hiermee is het volledige bedrag van de motie besteed.
Wij stellen u voor om een bedrag van € 66.667 af te ramen van zowel de jaarschijf 2026 als 2027 van prestatie 6.1.1. Hierdoor verloopt de subsidieverlening alsnog budgettair neutraal.
Programmabudgetten Materieel en immaterieel erfgoed in transitie
Per saldo resteert er binnen de programmamiddelen van Materieel en immaterieel erfgoed in transitie een saldo van € 67.000. Dit bestaat uit een overschrijding op het cultuur- en erfgoedbeleid en een saldo onder het plafond van subsidieregelingen. Er is dus sprake van 2 beleidsactiviteiten waarvan de ene sneller dan verwacht is verlopen en de andere minder snel dan verwacht is verlopen.
- Er heeft een overschrijding plaatsgevonden op de programmapost erfgoed in transitie van € 0,4 miljoen; dit wordt gecompenseerd uit het UKVO-budget van de jaarschijf 2027.
- De UBS-subsidiebudgetten vanuit de reserve Uitvoering Kwaliteit van Overijssel en het uitvoeringsbudget ter omvang van € 0,5 miljoen worden doorgeschoven naar 2026.
Op basis van de spelregels van de Reserve uitvoering Kwaliteit van Overijssel hebben wij besloten om een bedrag van € 0,5 miljoen te onttrekken aan de Reserve uitvoering Kwaliteit van Overijssel en toe te voegen aan de jaarschijf 2026 van prestatie 6.1.1 van de begroting 2026 en tegelijkertijd de jaarschijf 2027 te verlagen met een bedrag van € 0,4 miljoen (en de bijbehorende onttrekking aan de uKVO). Onze besluitvorming betreft dus per saldo het bedrag van € 0,1 miljoen verspreid over de jaren 2026 en 2027.
- GS Begrotingswijziging
- PS Begrotingswijziging
- Resultaatbestemming