Budgettair perspectief

Bij deze begroting presenteren we een geactualiseerd budgettair perspectief.  Het betreft een saldo van alle baten en  lasten. De doorgevoerde mutaties ten opzichte van de perspectiefnota 2027 lichten wij toe. In onderstaande "uitklaptabellen" doen we dat per individuele mutatie. De toelichting als geheel is opgenomen onder het kopje 'Budgettair perspectief 2027 - 2030'.  Daarnaast geven we bij deze begroting invulling aan de Motie Financieel Beeld (PS26-M57), waarvan de invulling opgenomen is onder het kopje 'Doorkijk financiële positie"

We maken onderscheid tussen beïnvloedbare en niet beïnvloedbare mutaties op het budgettaire perspectief. Daarnaast maken we onderscheid tussen incidentele en structurele mutaties. Niet beïnvloedbare mutaties zijn onder andere de autonome ontwikkelingen en tussentijds genomen statenbesluiten met een financieel effect. Beïnvloedbare mutaties zijn voorgestelde mutaties waarover u nog moet besluiten.

Beïnvloedbare mutaties
De beïnvloedbare mutatie voor 2027 heeft betrekking op het traject structurele begroting. Bij de Perspectiefnota's 2026 en 2027 heeft u ingestemd om hiervoor € 15 miljoen aan structurele ruimte te reserveren. Daarmee kunnen we structurele taken van structurele middelen voorzien, die de afgelopen jaren met incidentele middelen zijn gedekt. De invulling van dit voorstel is nader uitgewerkt in een separate bijlage bij deze begroting. Omdat een groot deel van de taken deze periode nog zijn voorzien van incidentele dekking, was geanticipeerd op een incidentele vrijval van € 11,7 miljoen. De totale vrijval komt uit op in totaal € 15,1 miljoen, mede omdat een aantal budgetten gereserveerd stonden tot en met 2028. De extra vrijval is verwerkt in deze begroting.

Tegenover deze vrijval staan twee extra incidentele voorstellen, in het verlengde van de voorliggende besluitvorming over de structurele begroting.

• De huidige inzet op het landbouw beleid is tot en met 2026 € 670.000 per jaar. Het voorstel is om de helft daarvan structureel te maken met het oog op de langjarige opgave. De huidige extra inzet blijft echter nog wel nodig tot en met 2028. Het voorstel is om in 2027 en 2028 € 335.000 incidenteel beschikbaar te stellen, bovenop het voorstel voor structurele inzet. Daarmee blijft de inzet tot en met 2028 volledig gecontinueerd en de basis voor de periode daarna gewaarborgd.
• In de Perspectiefnota was aangegeven dat wij overwegen het evenementenbeleid met een jaar te verlengen (tot en met 2028), mede met het oog op de viering van 500 jaar Overijssel. Als onderdeel van de uitwerking is het voorstel om een deel van het evenementenbeleid structureel te financieren. Om ook het overige deel in 2028 te kunnen continueren is incidenteel € 350.000 benodigd. Het voorstel is om dit bedrag daarvoor beschikbaar te houden.

Na de verwerking van bovenstaande valt per saldo nog € 2,4 miljoen incidenteel vrij ten gunste van de algemene middelen.

Niet beïnvloedbare mutaties
Deze mutaties volgen voornamelijk uit een groei van de inkomsten uit het provinciefonds door bijstelling van het accres in de meicirculaire. Het accres is de jaarlijkse groei van het fonds dat gebaseerd is op de ontwikkeling het Bruto Binnenlands Product (BBP). De bijstelling bedraagt afgerond € 3,7 miljoen. Daarnaast vindt er een bijstelling plaats van de rente-inkomsten vanuit leningen verstrekt aan gemeenten (+ € 0,7 miljoen) en de indexering van begroting (- € 0,7 miljoen).

Vrije ruimte
De vrije ruimte in de algemene reserve is ten opzichte van de perspectiefnota met € 6,5 miljoen toegenomen en bedraagt nu € 20,9 miljoen. Daarnaast laat het budgettair perspectief voor de jaren 2028 tot en met 2030 ook positieve saldi zien van achtereenvolgens € 21,3 miljoen, € 27,2 miljoen en € 21,9 miljoen. Bij de Perspectiefnota 2027 heeft u de Motie Vrije Ruimte (CU e.a.) aangenomen. De hiervoor bestemde middelen (€ 5 miljoen) zijn onderdeel van de Algemene reserve. De vrije ruimte in de algemene reserve is direct beschikbaar. De vrije ruimte in de jaren 2028 tot en met 2030 komt pas beschikbaar in de desbetreffende jaren.

Nieuwe verdeling provinciefonds
Voor de zomer is besloten over een nieuw verdeelmodel van het provinciefonds. Hierover hebben wij u per brief geïnformeerd (PS26-000420). Zoals daarin aangekondigd hebben wij het voorlopige negatieve herverdeeleffect bij deze begroting verwerkt en ten laste gebracht van de stelpost. De definitieve effecten voor 2027 (en verder) zijn pas helder zodra alle maatstaven, die de verdeling bepalen, zijn geactualiseerd. Een groot deel van de actualisatie vindt plaats bij de septembercirculaire 2026. Deze is op het moment van schrijven nog niet bekend. Een volgende actualisatie vindt plaats in het voorjaar van 2027. Mede op basis van deze actualisaties kunnen we beoordelen in hoeverre resterende reserveringen kunnen vrijvallen. Daar komen we bij de tweede monitor 2026 en/of in het voorjaar 2027 bij u op terug.

Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2027 heeft u de Motie Financieel Beeld (PS26-M57) aangenomen, waarin opgeroepen wordt om in het verlengde van de inzichten uit het traject Structurele Begroting een samenhangend overzicht van het inkomensperspectief, de ontwikkeling van de reserves en de prognoses voor onze vaste uitgaven grafisch weer te geven.

Het budgettair perspectief zoals in dit hoofdstuk beschreven schetst de basis van het financiële beeld. Het laat zien hoeveel ruimte er in de begroting is, rekening houdend met alle structurele baten en lasten en alle incidentele baten en lasten. Dat beeld is hieronder ook grafisch weergegeven.

Het structurele saldo neemt de komende jaren af. De structurele baten dalen hoofdzakelijk door de nieuwe verdeling van het provinciefonds en afnemende rentebaten. De structurele lasten stijgen hoofdzakelijk door de kapitaallasten die voor een aantal infrastructuurprojecten zullen gaan lopen. Het structurele saldo bedraagt circa € 8 miljoen eind 2030. Op basis van de huidige informatie is dit saldo ook voor de jaren daarna representatief. Daarmee vormt dat saldo een belangrijk richtpunt voor het realiseren van een structureel evenwicht in de begroting. Het aanhouden van een saldo is bewust met het oog op een aantal ontwikkelingen die structurele impact kunnen hebben op ons budgettair perspectief. Deze ontwikkelingen zijn eerder in de Perspectiefnota toegelicht.

De komende jaren is er ook jaarlijks een incidenteel saldo. Dat bestaat voornamelijk uit incidentele dividendinkomsten en incidentele vrijval van structureel gereserveerde kapitaallasten. Deze ruimte kan daarmee benut worden voor incidentele uitgaven in de komende coalitieperiode.

Met het traject structurele begroting is voor € 15 miljoen aan langjarige incidentele uitgaven omgezet naar structureel. Daarmee leggen we een stevig structureel fundament waarmee de uitvoering van de systeemrol op alle beleidsterreinen voor de komende jaren is bestendigd. De afgelopen coalitieperiodes hebben we ook volop ingezet op onze stimulerende rol en die blijft de komende jaren ook van belang om de provinciale opgaven te realiseren. Er is financiële ruimte nodig om die rol te kunnen blijven vervullen.

Voor een deel van de toekomstige opgaven zijn middelen gereserveerd. Deze zijn opgenomen in de bestemmingsreserves. Het is belangrijk te beseffen dat deze reserves inderdaad een bestemming hebben, zoals de afronding van de ontwikkelopgave of de toegezegde cofinanciering op de N35. Uitgaande van die bestaande doelen en bijbehorende termijnen, is de ontwikkeling van de reservepositie hieronder grafisch geschetst.

Op basis van de meerjarenbegroting lijkt vanaf 2028 de reservepositie te stabiliseren, maar dat heeft er ook mee te maken dat een deel van de uitgaven ten laste van deze reserves nog niet zijn opgenomen in de meerjarenbegroting. Als we deze wel meenemen en prognosticeren, dan neemt de reservepositie de komende jaren steeds verder af (rode stippellijn).

Dit betekent dat voor het continueren van de stimulerende rol, op een aantal beleidsterreinen aanvullende middelen gezocht zullen moeten worden. Voor de komende periode constateren we dat er ruimte is om te blijven stimuleren en investeren. Maar dit blijven incidentele middelen voor activiteiten die we al meerdere jaren vervullen. Ook de komende coalitieperiodes blijft dit dus een belangrijk punt van aandacht.