Weerstandsvermogen

We voeren als provincie zelfstandig of met partners grote projecten van maatschappelijk belang uit. Dit brengt risico's met zich mee, deze gaan we niet uit de weg. Het tijdig signaleren en beheersen van risico’s is essentieel, zodat we goed kunnen anticiperen op potentiële risico's en tegenslagen. 

Provinciale Staten stellen het risicomanagementbeleid elke vier jaar vast. Dit is eind 2025 voor het laatst gebeurd via vaststelling van de Kadernota risicomanagement. Hierin staan de strategische kaders beschreven om de organisatie te sturen met betrekking tot alle typen risico’s op alle niveaus binnen de organisatie. De belangrijkste wijzigingen uit de nieuwe notitie zijn de actualisatie van de methodiek voor het berekenen van het weerstandsvermogen, conform de begroting 2025. En de aanpassing van de ambitieparagraaf, de ambitie voor 2024 is behaald en de tekst is geactualiseerd naar de huidige situatie, waarbij het bestaande ambitieniveau wordt behouden. Daarnaast zijn enkele tekstuele aanscherpingen doorgevoerd, zonder dat de inhoudelijke strekking is gewijzigd.

Met de Uitvoeringsnotitie risicomanagement geven we invulling aan integraal risicomanagement. Deze notitie vormt de leidraad voor het risicomanagement binnen de ambtelijke organisatie, waar het lijnmanagement verantwoordelijk is voor het beheersen van risico’s.

Het weerstandsvermogen van de provincie verwijst naar het vermogen om (onverwachte) financiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit de continuïteit van de kerntaken in gevaar brengt. Het is een indicator van de financiële veerkracht en stabiliteit van de provincie. De ratio weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit, ofwel reserves, en de benodigde weerstandscapaciteit, ofwel de risico's waaraan de provincie is blootgesteld. We houden voor wat betreft de ratio van het weerstandsvermogen ‘ruim voldoende’ aan, de ondergrens van deze waardering is 1,4. Het streven naar een gezonde financiële positie en het verantwoord omgaan met risico's dragen bij aan het versterken van het weerstandsvermogen van de provincie. Het weerstandsvermogen is op dit moment toereikend. 

Wij stellen periodiek het beschikbare en benodigde weerstandsvermogen vast. Onderstaand gaan wij in op deze items. Daaraan voorafgaand geven wij hier een toelichting op de berekening van het beschikbare en benodigde weerstandsvermogen.

Definities beschikbaar en benodigd weerstandsvermogen

Bij het benodigd weerstandsvermogen gaat het alleen om die risico’s waarvoor in de begroting geen budget aanwezig is. Bij het beschikbaar weerstandsvermogen gaat het alleen om reserves die direct en vrij beschikbaar zijn voor het opvangen van risico’s waarvoor geen specifieke risicobuffers zijn opgenomen in de begroting.

De definities luiden als volgt:

Beschikbaar weerstandsvermogen:
De middelen en mogelijkheden waarover de provincie direct en vrij beschikt om de risico’s (niet begrote kosten die onverwachts optreden) op te kunnen vangen. Dit bestaat uit de som van:

• De Algemene risicoreserve, inclusief geoormerkte bedragen;
• De vrije ruimte in de Algemene reserve;
• Het gereserveerde bedrag voor onvoorziene uitgaven in de begroting. 

Benodigd weerstandsvermogen:
Alle risico’s die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie en waarvoor, buiten de Algemene risicoreserve, geen dekking bestaat.

De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald aan de hand van de risico's die wij hebben geïnventariseerd.  Niet alle risico’s zijn te voorzien, het risicoprofiel is daardoor nooit 100% volledig.  Periodiek actualiseren wij de risico's en beheersmaatregelen van de organisatie. Deze inventarisatie heeft geleid tot een actueel beeld van de benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit bedraagt volgens dit laatste beeld € 70,0 miljoen.

Er kan onderscheid gemaakt worden tussen incidentele en structurele risico's. Bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit behandelen we alle risico's als incidenteel. Indien structurele risico's zich voordoen kunnen we hier namelijk binnen een jaar maatregelen voor treffen ter voorkoming van dergelijke risico's in de toekomst. In de risicotabel geven we weer welke activiteiten de grootste impact hebben op de benodigde weerstandscapaciteit. In de tabel hebben we een aantal risico's niet genoemd die wel aandacht verdienen. 

Vermogensbeheer
De marktontwikkelingen zijn van invloed op de obligatieportefeuille. Dit heeft effect op de omvang van het vermogen. De onderliggende renterisico’s en koersrisico’s beschrijven we in de Paragraaf financiering. Het financiële gevolg van dit risico nemen we niet mee in de benodigde weerstandscapaciteit.

Grond
In de Paragraaf grondbeleid gaan we in op de risico’s van ons grondbezit, waarvan de financiële gevolgen zijn afgedekt door de algemene reserve grond (ARG). Het financiële gevolg van deze risico's nemen we niet mee in de benodigde weerstandscapaciteit.

Infrastructurele projecten                                                                                                                                                                                                               

Voor alle projecten in uitvoer is binnen het uitvoeringsbudget rekening gehouden met een risicoreservering en worden de risico's nauwlettend gemanaged. 

De komende periode ligt de nadruk op het versterken van de uitvoeringsgereedheid van projecten.
De voorbereiding van een groot aantal projecten zorgt ervoor dat toekomstige investeringen zorgvuldig en onderbouwd kunnen worden gerealiseerd. Om de overgang van voorbereiding naar uitvoering verder te versnellen, wordt ingezet op scherpere scopebepaling, betere kostenramingen en uniforme financiële uitgangspunten. Hiermee wordt de voorspelbaarheid van projecten vergroot en wordt de realisatiekracht van de organisatie verder versterkt.

Uitloop projecten
We zien de afgelopen jaren meer en meer spanning ontstaan op de planningen van onze projecten. Deze spanning (met uitloop van projecten tot gevolg) heeft meerdere oorzaken.

• We zien dat planningen van projecten onder druk komen te staan door de lange doorlooptijd bij nutsbedrijven en aannemers voor het verleggen van kabels en leidingen. De lange doorlooptijd is mede ontstaan door de grote vraag richting nutsbedrijven in het kader van o.a. de energietransitie. 
• De laatste jaren zetten we als gevolg van de veranderende maatschappij en onze rol daarin, maximaal in op participatie en omgevingsmanagement. Los daarvan blijft de zorg dat de omgeving ‘negatieve invloed’ kan uitoefenen op de planning, kosten en de daadwerkelijk uitvoering van projecten, door bijvoorbeeld bezwaar en beroepsprocedures. 
• Extreme weersomstandigheden zoals langdurige droogte, hevige neerslag en gladheid kunnen leiden tot schade aan de infrastructuur en verstoringen in de bereikbaarheid en dienstverlening. Dit kan leiden tot aanvullende werkzaamheden en extra kosten voor personeel en inzet van materiaal en materieel.
• De impact van de stikstofproblematiek op projecten wordt momenteel lager ingeschat dan voorheen. Uit juridisch advies blijkt dat projecten in meer gevallen kunnen worden uitgevoerd zonder dat een afzonderlijke procedure in het kader van stikstof noodzakelijk is. Hierdoor is het risico op vertraging of stilstand van provinciale projecten aanzienlijk afgenomen.

Vloedbeltverbinding
De huidige Raad van State (RvS) procedure die zowel qua planning als mogelijk qua inhoud van de uitspraak effect kan hebben, waarbij geen inzicht is in wanneer behandeling door RvS plaatsvindt. Daarnaast loopt de minnelijke grondverwerving waarbij we gelijktijdig (proces)stappen zetten voor een mogelijke onteigeningsprocedure van gronden, mocht dat noodzakelijk blijken te zijn. Het aantreffen van Glauconiet in de bodem heeft daarnaast een kostenverhogend effect op de aan te brengen technische funderingsconstructies voor de te bouwen onderdoorgang onder het spoor.

N35 Knooppunt Raalte
De voorbereiding van het project bevindt zich in een belangrijke fase. De probleemanalyse wordt afgerond, de kansrijke alternatieven zijn geselecteerd en de Notitie Reikwijdte en Detailniveau wordt voorbereid voor besluitvorming na het zomerreces. De inhoudelijke werkzaamheden verlopen volgens de afgesproken lijn. De bestuurlijke beheersing van het project staat echter onder druk door financiële onzekerheden en afhankelijkheden tussen de samenwerkingspartners.

• Het belangrijkste risico is dat het taakstellende budget onvoldoende is om de volledige scope uit de bestuursovereenkomst (BOK) te realiseren. De afspraken over indexering, btw-compensatie, aanvullende scope en de financiële bijdragen van de samenwerkingspartners zijn opgenomen in het concept van de bestuursovereenkomst.
• Specifieke aandacht is nodig voor de bijdrage die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat nog beschikbaar moet stellen.  Zolang hierover geen duidelijkheid bestaat, blijft de financiële haalbaarheid van het project onzeker.

Zwartewaterbrug
Op 16 juni 2026 hebben Gedeputeerde Staten de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD), het participatieplan en de Reactienota voor de vervanging van de Zwartewaterbrug vastgesteld. Provinciale Staten zijn hierover per brief geïnformeerd. Momenteel worden de verschillende alternatieven verder onderzocht, waarna naar verwachting eind 2026 of begin 2027 een voorstel voor een voorkeursbeslissing aan Gedeputeerde Staten wordt voorgelegd.
In de Perspectiefnota 2027 is recent een structurele reservering van € 900.000 per jaar opgenomen om het budget beter in lijn te brengen met de geraamde projectkosten en de toekomstige kapitaallasten. De uiteindelijke financiële opgave is afhankelijk van de voorkeursbeslissing. Binnen het project worden meerdere alternatieven onderzocht, die verschillen in investeringsomvang en risico's. 
Indien uit de verkenning blijkt dat voor de uiteindelijke voorkeursbeslissing een hoger investeringskrediet benodigd is dan waar momenteel rekening mee wordt gehouden, zal hiervoor een voorstel aan Provinciale Staten worden voorgelegd. Daarbij wordt ook inzicht gegeven in de financiële consequenties en de benodigde dekking van de kapitaallasten.

Voor het vaststellen van de beschikbare weerstandscapaciteit inventariseren wij de hoogte van de reserves die vrij en direct beschikbaar zijn voor het opvangen van risico's, waarvoor in de begroting geen specifieke budgetten aanwezig zijn. De onbenutte belastingcapaciteit nemen wij niet mee in de berekening van de structureel beschikbare weerstandscapaciteit. 

De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 102,0 miljoen. De samenstelling van de weerstandscapaciteit is opgenomen in onderstaande tabel.

Het weerstandsvermogen is op dit moment toereikend. De confrontatie van de beschikbare weerstandscapaciteit van € 102,0 miljoen en de benodigde weerstandscapaciteit van € 70,0 miljoen levert een ratio op van 1,5.  Als we de vrije ruimte in de Algemene reserve niet meetellen in het beschikbare weerstandsvermogen bedraagt de ratio 1,2. De ratio's zijn vergelijkbaar met de ratio's uit de jaarrekening 2025. De ratio van 1,5 voldoet aan de norm van minimaal 1,4 uit de Kadernota risicomanagement 2025. 
In de berekeningen is nog geen rekening gehouden met een beroep op de Algemene reserve vanuit de uitwerking van de aangenomen Motie vrije ruimte, bij de behandeling van de Perspectiefnota 2027. 

In bovenstaande tabel hebben wij de zes verplichte kengetallen opgenomen. Deze geven inzicht in onze financiële positie. De cijfers lichten we hieronder verder toe.

• De netto schuldquote drukt de netto schuld uit in een percentage van de totale baten. De netto schuld is het saldo van de uitstaande schulden enerzijds en de in het bezit zijnde liquide middelen en vorderingen anderzijds. Onze netto schuldquote is door het ontbreken van enige vaste schuld van betekenis uitstekend te noemen. De bezittingen overtreffen de schulden, waardoor het kengetal negatief wordt. Zolang de netto schuldquote negatief is, heeft dit kengetal een beperkte waarde. De netto schuldquote is  minder negatief dan in voorgaande jaren. Dit wordt vooral veroorzaakt door een toename van de ontvangen Specifieke uitkeringen van het Rijk.
• In de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen zijn ook de leningen aan deelnemingen, openbare lichamen en overige verstrekte leningen opgenomen. Het kengetal wordt door het opnemen van de verstrekte leningen nog negatiever dan de netto schuldquote. Ook dit kengetal heeft een beperkte waarde.
  
  
• De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn om aan onze financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio geeft de omvang van het eigen vermogen (= reserves) weer als percentage van het balanstotaal. Onze solvabiliteit is uitstekend. In de literatuur wordt een minimum van tussen de 25 en 40% genoemd om een niet-financiële onderneming gezond te mogen noemen. Met een solvabiliteitspercentage van 79% komt de provincie uit op een zeer gezonde vermogenspositie. 
  
  
• Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Wij hebben geen grondexploitaties, waardoor dit kengetal 0% bedraagt en geen betekenis heeft.
  
  
• De structurele exploitatieruimte geeft aan welke structurele ruimte wij hebben om de eigen lasten te dragen. Het saldo van de structurele baten en lasten wordt daartoe uitgedrukt in een percentage van de totale baten. Onze structurele lasten worden geheel gedekt met structurele baten. 
  
  
• De belastingcapaciteit geeft aan hoe de belastingdruk in Overijssel zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De belastingcapaciteit  wordt berekend door het aantal opcenten in het begrotingsjaar te vergelijken met het gemiddelde aantal opcenten van alle provincies in het voorgaande begrotingsjaar. Uit dit kengetal blijkt dat wij minder belasting heffen dan het gemiddelde in Nederland.  Dit lijkt te wijzigen in 2030, als gevolg van de besluitvorming bij de perspectiefnota 2027, over een door te voeren verhoging van de opcenten. Dit beeld vertekent, omdat de opcenten van andere provincies in de berekening worden verondersteld gelijk te blijven. Naar verwachting zullen ook andere provincies een stijging van de opcenten doorvoeren.